Mình đã từng tin rằng:
Khi những biến cố, những bài học dường như liên tục lặp lại (trong công việc, các mối quan hệ, hay trong những lựa chọn của cuộc đời); khi chúng ta phải đối mặt với sự đau khổ tột cùng về niềm tin bị phản bội, về giá trị bị phá vỡ, về sự an toàn bị đe doạ... là lúc chúng ta cần tìm đến một điều gì đó LỚN LAO hơn bản thân. Một thế lực tâm linh nào đó có thể soi đường, bảo vệ, ban phước, hoặc giúp chúng ta tránh khỏi những đau khổ đang phải trải qua.
Nhưng mọi chuyện không hẳn vậy.
Năm 2018, khi phải đối mặt với cú sốc hôn nhân đầu tiên của cuộc đời, ở giữa chênh vênh của: thay đổi công việc, thay đổi nơi ở, thay đổi cấu trúc gia đình và mối quan hệ, mình đã được dẫn dắt đến với một “điểm tựa tâm linh” - một Hội Thánh.
Một người vốn chưa bao giờ quan tâm đến đạo Chúa lại có thể chăm chỉ đi học Kinh Thánh 3 buổi một tuần trong suốt một thời gian dài, thậm chí còn suýt nữa thì trở thành tín đồ chính thức của một Hội Thánh hoạt động dưới hình thức lớp học tâm lý. Nghe khó tin nhỉ?
Nhưng cũng rất dễ hiểu: Họ, khi ấy, mang đến cho mình thứ mà mình vô cùng cần - một điểm tựa, một hệ thống niềm tin vững chắc và cảm giác rằng giữa những hỗn loạn của cuộc đời, vẫn có một nơi (và duy nhất chỉ một nơi) biết điều gì là đúng, điều gì là sai, và mình cần làm gì để được bảo vệ và che chở.
Khi đang đau khổ, nhiều khi chúng ta không chỉ tìm kiếm sự bình an, mà còn điên cuồng lao đi tìm lời giải thích cho những điều đã xảy ra ấy - tại sao? Chúng ta cũng bám víu vào sự đảm bảo rằng mình sẽ không phải chịu thêm những tổn thương tương tự.
Mình đã rời khỏi Hội Thánh khi dịch Covid ập đến và phải giãn cách toàn Hà Nội. Bây giờ nghĩ lại, thì thật may mắn. Nhưng lúc đó, mình đã sợ vô cùng. Rời khỏi một nơi không có nghĩa là ngay lập tức thoát khỏi những gì mình đã tin.
Mình từng sợ bị trừng phạt vì không chăm chỉ học tập để được làm tín đồ chính thức ngay khi Covid tới. Mình không dám kể cho ai về Hội này, chỉ vì được bảo rằng ngoài kia là Satan, là quỷ dữ. Mình không dám đi chùa cũng chỉ vì được dạy rằng không được thờ hình tượng, rằng sẽ bị trừng phạt, phải xuống địa ngục và nhận một kết cục không tốt đẹp.
Suốt một thời gian, mình đấu tranh tư tưởng rất nhiều. Một phần không dám liên lạc với Hội (vì người trong đó bảo phải chờ đợi thông tin), phần cũng sợ bản thân làm gì sai, cuộc sống sẽ không thuận lợi.
Cuối cùng, những lo lắng về Covid cũng kéo mình ra khỏi những trăn trở về Hội Thánh đó, và mình không còn nhận được thông tin gì từ những người trong Hội. Mình vẫn tiếp tục cuộc sống một cách bình thường, và có phần còn tốt hơn kể từ khi rời khỏi Hội. Điều đó làm nỗi sợ trong mình vơi bớt đi, nhưng mình vẫn không dám đi chùa trong vài năm sau đó.
Cho đến khoảng năm 2023, mình bắt đầu trở lại với đạo Phật, vì mục đích cá nhân! Mình lại bắt đầu lao vào những hội nhóm tu tập trên Facebook chỉ để tìm kiếm một cộng đồng có chung chí hướng, nâng đỡ nhau để cùng sống bình yên hơn.
Trong suốt 6 tháng, mình tụng kinh, niệm Phật như chạy KPI, phóng sinh như một cái máy - chỉ với một mục tiêu duy nhất, là đạt được điều bản thân mong muốn.
Mình đã “deal” với “Đức Phật”,
cũng đã “deal” với cuộc đời mình như thế.
Mình đã cố gắng, làm những điều mình tin là tốt, thực hành tâm linh ngày vài tiếng đồng hồ và mong cuộc đời sẽ đáp lại bằng một kết quả tương xứng.
Nhưng mọi thứ sụp đổ.
Người tính, không bao giờ bằng trời tính.
Mình đã gần như phát điên với bản thân, mình còn “trách móc” cả “Đức Phật”, rằng tại sao lại đối xử với mình như thế? Rõ ràng là mình đã làm như tất cả những gì mọi người hướng dẫn: tụng bao nhiêu quyển kinh, niệm bao nhiêu biến chú, gọi bao nhiêu tên danh hiệu Phật, phóng sinh những con ốc, con cá...
Trong lòng thì đầy hậm hực, nhưng bên ngoài vẫn phải tỏ ra là mình ổn. Mình không muốn ở trong mớ bòng bong ấy thêm một giây phút nào nữa.
Chính trong những ngày quằn quại ấy, điều duy nhất mình muốn là sự yên bình. Mình muốn lòng mình bớt xáo trộn. Mình đã chủ động tìm một khoá học thiền. Và đó là quyết định đúng đắn nhất cuộc đời mình, trong suốt 33 năm kể từ khi sinh ra.
Lần đầu tiên, mình không tìm một thứ gì đó để thay đổi cuộc đời, mà bắt đầu học cách nhìn lại chính mình.
Tất nhiên, hành trình ấy không dễ dàng. Nó đau đớn lắm, vì nó phá bỏ hoàn toàn mọi hệ tư tưởng và những định kiến trước đây của mình về cuộc đời, về sự sống, về các mối quan hệ... nói chung là tất cả mọi thứ, từng chân tơ kẽ tóc. Nó phá vỡ luôn cả hệ giá trị mình đã đặt sẵn ra cho bản thân và những người xung quanh.
Một cuộc cách mạng ở bên trong biến mình thành một phiên bản hoàn toàn khác.
Và trong nhiều lúc thực tập, mình đã tự cười vào mặt mình mà nói rằng: Sự mong cầu đang được “nâng cấp” lên một tầm cao mới, tinh vi hơn rồi đấy!
Mình có thể nói rằng mình đang học cách buông bỏ, nhưng sâu bên trong vẫn mong người khác thay đổi, mong một mối quan hệ được cứu vãn, mong những nỗ lực của mình cuối cùng sẽ đưa mọi thứ trở về đúng như điều mình mong muốn.
Mình có thể thực hành thiền để trở nên tỉnh thức hơn, nhưng rồi lại âm thầm kỳ vọng rằng mình sẽ trở thành một người bình an, không còn đau khổ, không còn bất an, không còn bị những biến cố của cuộc đời làm tổn thương.
Ngay cả mong muốn được giác ngộ, được giải thoát, được trở thành một phiên bản tốt đẹp hơn của chính mình cũng có thể trở thành một dạng chấp trước, nếu mình tiếp tục dùng nó để theo đuổi một hình ảnh lý tưởng và không ngừng bất mãn với con người hiện tại.
Hoá ra, mình có thể thay đổi đối tượng của sự mong cầu, thay đổi phương thức theo đuổi, thậm chí thay đổi cả ngôn ngữ mình sử dụng, nhưng sâu bên trong vẫn đang cố gắng tìm cách khiến cuộc đời diễn ra theo ý mình.
Mình không cho rằng những mong muốn tốt đẹp hay việc thực hành tâm linh là sai. Điều mình cần học là nhận diện tâm mình đang vận hành như thế nào: mình đang thực sự hiểu và chuyển hoá khổ đau, hay chỉ đang tìm một cách tinh tế hơn để đạt được điều mình muốn, né tránh điều mình không muốn?
Cũng từ hành trình này, mình bắt đầu nhìn đạo Phật theo một cách khác, tỉnh thức và trí tuệ hơn.
Mình không nhìn Đức Phật như một đấng có quyền năng ban phước hay giáng hoạ, cũng không nghĩ rằng chỉ cần thờ phụng Ngài, thành tâm cầu xin hay thực hiện đủ những nghi thức nào đó thì cuộc đời sẽ đáp lại bằng một kết quả như ý.
Với mình, Đức Phật là bậc đã giác ngộ về chân lý và nhận ra bản thể chân thật của chính mình, vượt khỏi những giới hạn mà con người thường dùng để định nghĩa bản thân qua cái thân vật chất, cái tôi hay một kiếp sống hiện tại.
Mình tin rằng Ngài đã nhận ra một thực thể tâm linh bao la, vượt khỏi những giới hạn của thế giới vật chất mà chúng ta thường bám chấp, không còn bị trói buộc bởi tham, sân và si. Ngài đã giác ngộ, chỉ ra con đường, còn mỗi chúng ta cần tự mình thực hành để nhìn sâu, chuyển hoá và nhận ra điều chân thật bên trong.
Mình không tin rằng Ngài là một đấng có quyền năng tuỳ ý ban phước hay giáng hoạ. Mọi thứ vận hành theo nhân duyên và nghiệp lực.
Mình không cần cầu xin Ngài sống thay cuộc đời mình. Điều mình cần là hiểu con đường Ngài đã đi, rồi từng bước thực hành trong chính cuộc sống của mình.
Đây là một trong những chuyển biến quan trọng nhất đối với mình: từ việc tìm kiếm một nơi có thể cứu mình khỏi những điều không mong muốn, đến việc học cách hiểu bản thân và chuyển hoá những gì đang khiến mình đau khổ.
Hành trình quay về bên trong chính là như vậy.
Không phải để tìm ra một phiên bản hoàn hảo hơn của mình. Không phải để loại bỏ mọi cảm xúc tiêu cực, trở thành một người lúc nào cũng bình an, hay chứng minh rằng mình đã đủ tỉnh thức để không còn bị cuộc đời làm tổn thương.
Mà là để hiểu mình hơn.
Để nhận ra đâu là những giá trị chân thật của bản thân, đâu là những định nghĩa mình đã vô thức tiếp nhận từ gia đình, xã hội và những người xung quanh. Để hiểu rằng mình có thể nỗ lực mà không cần dùng thành tựu để chứng minh giá trị của mình; có thể yêu thương mà không cần sở hữu; có thể hết lòng với một mối quan hệ mà không thể quyết định thay người khác cách họ sẽ yêu thương hay lựa chọn mình.
Mình vẫn có những mong muốn. Vẫn có những mục tiêu muốn thực hiện, những mối quan hệ muốn vun đắp, những điều muốn đạt được trong cuộc đời. Nhưng mình đang học cách phân biệt giữa việc sống có định hướng và việc cố chấp đòi hỏi cuộc đời phải diễn ra đúng như kế hoạch.
Điều ấy không có nghĩa là buông xuôi hay mặc kệ mọi chuyện. Ngược lại, mình vẫn cần hành động, vẫn cần chịu trách nhiệm với những lựa chọn của mình, vẫn cần học hỏi và sửa đổi những điều chưa phù hợp. Chỉ là mình không còn muốn biến mọi nỗ lực thành một cuộc trao đổi với cuộc đời nữa.
Mình muốn làm điều mình cho là đúng bởi mình hiểu giá trị của nó, chứ không chỉ vì hy vọng nó sẽ mang lại cho mình một kết quả cụ thể. Mình muốn học cách sống tử tế, có trách nhiệm và tỉnh thức hơn, ngay cả khi cuộc đời không trả lại cho mình những gì mình mong đợi.
Và mình muốn học cách nhận ra giá trị của bản thân mà không phải liên tục tìm kiếm sự xác nhận từ thế giới bên ngoài.
Đó chính là điều mình từng bỏ lỡ trong suốt một thời gian dài: mải miết tìm kiếm sự an toàn, nhưng chưa thực sự hiểu điều gì khiến mình bất an; mải miết tìm kiếm sự bảo vệ, nhưng chưa hiểu những nỗi sợ đang chi phối mình; mải miết mong cầu một cuộc đời như ý, nhưng chưa hiểu những chấp trước khiến mình khổ sở mỗi khi mọi chuyện đi chệch khỏi mong muốn.
Mình kể lại câu chuyện này không phải để phán xét đức tin của bất kỳ ai. Bản thân mình cũng từng rất cần một điểm tựa. Mình hiểu cảm giác muốn có một lời giải thích, muốn tin rằng có một nơi nào đó đủ vững chắc để mình có thể dựa vào giữa những ngày tháng chông chênh.
Nhưng qua những trải nghiệm của chính mình, mình bắt đầu nhận ra một điều: quan trọng không chỉ là chúng ta đang tin vào điều gì, mà còn là niềm tin ấy đang đưa chúng ta đến đâu. Nó giúp mình hiểu biết hơn, tự do hơn, có khả năng nhìn nhận và lựa chọn bằng sự tỉnh thức của chính mình? Hay nó khiến mình ngày càng sợ hãi, phụ thuộc và không còn dám đặt câu hỏi?
Với mình, một con đường tâm linh có ý nghĩa là con đường giúp mình nhìn sâu hơn vào bản thân, nhận diện những gì đang khiến mình khổ đau, từng bước chuyển hoá tham, sân, si và sống với nhiều trí tuệ, lòng từ bi hơn.
Không phải tìm một ai đó để quyết định thay mình điều gì là đúng đắn. Không phải cầu xin để được bảo đảm rằng cuộc đời sẽ luôn thuận lợi. Càng không phải cố gắng thực hành để đổi lấy một kết quả mà mình mong muốn.
Mà là học cách trở về với chính mình, nhận ra những gì đang vận hành trong tâm, và tự mình bước đi trên con đường thực tập.
Mình vẫn đang học. Vẫn còn những lúc bất an, mong cầu, vẫn có những điều chưa thể buông xuống, vẫn có những ngày bị cuốn theo những phản ứng cũ của chính mình.
Nhưng giờ đây, ít nhất, mình đã có cơ hội nhận ra những điều ấy, thay vì hoàn toàn bị chúng dẫn dắt.
Mình không biết hành trình phía trước sẽ đưa mình đến đâu. Mình chỉ biết rằng, thay vì tiếp tục tìm kiếm một điều gì đó bên ngoài để bảo đảm rằng mình sẽ không còn đau khổ, mình muốn dành thời gian để hiểu mình hơn, thực tập nhiều hơn và sống chân thật hơn.
Có lẽ, điều mình tìm kiếm bấy lâu không phải là một thế lực có thể thay đổi cuộc đời theo ý mình, mà là sự tỉnh thức để nhận ra bản thể chân thật, hiểu những gì đang khiến mình khổ đau và học cách sống tự do hơn giữa một cuộc đời vốn luôn đổi thay.
Và mình vẫn đang trên hành trình ấy.
