Mình đã rất thích cảm giác ấy.

Cái cảm giác được tham gia vào nhiều dự án, giải quyết nhiều vấn đề, và xử lý nhiều đầu việc cùng lúc.

Cái cảm giác tranh thủ xong hết việc ở đây lại quay qua việc ở kia, di chuyển chỗ này một chút, chỗ kia một chút.

Rồi cuối ngày, nhìn các task lần lượt được tick hoàn thành, được chuyển từ “In progress” sang “Done”, từ “Pending” sang “Resolved”, một cảm giác phấn khích trào dâng. Mình đã làm việc thật hiệu quả, thật năng suất, thật đáng mừng, đáng khen!

Nếu để nói về thu nhập, thì sự thực là mình không quá cần tiền đến mức phải lao đi làm nhiều như thế. Dù không giàu, nhưng mình gần như hiếm có cảm giác thiếu thốn, coi tiền bạc là mục tiêu nghề nghiệp. Và thế là, mình đã nghĩ, mình thực sự là một người yêu thích và đam mê với công việc.

Có lần bị covid, vừa đi làm về mình liền sốt cao và ngủ li bì từ 6h tối hôm trước đến gần 12h trưa hôm sau. Khi tỉnh dậy, việc đầu tiên mình làm không phải là nghỉ thêm một chút, hay tìm gì đó để ăn cho lại sức. Mình đã bật dậy khỏi giường và ngay lập tức ngồi vào bàn, mở laptop kiểm tra xem có ai liên hệ, hay có công việc nào cần xử lý gấp không. Mình gần như bị ám ảnh bởi notifications đến mức không muốn nhìn thấy mấy con số đỏ đỏ đánh dấu ở góc ứng dụng, mình luôn phải “clear” chúng nó thật sạch!

Điều đó càng làm mình tin rằng, mình thực sự là một người yêu thích công việc, yêu thích việc được cống hiến và tạo ra giá trị. Nhưng nó cũng khiến mình (sau này) tự hỏi:

“Tại sao ngay cả khi vừa trải qua một trận sốt cao, mình vẫn không thể cho bản thân thêm chút thời gian nghỉ ngơi?”

Tháng 12 năm ngoái là một giai đoạn khá khó khăn về sức khoẻ thể chất của mình. Mình đã có một chu kỳ kinh khủng. Những cơn đau đầu liên tục kéo đến, ban đầu mình chỉ nghĩ do thay đổi hormone. Nhưng đợi mãi cũng không bớt đau mà ngày càng nặng hơn, khiến cho mình gần như không còn năng lượng hay sức lực để làm bất cứ việc gì. Mình đã cố gắng, nhưng cơn đau cứ quay lại, khiến đầu óc mình xoay mòng mòng.

Cuối cùng, mình phải nghỉ phép vì không thể làm gì khác ngoài việc nằm, và thở, và chờ cho cơ thể phục hồi. Mình quan sát cơn đau đến, rồi đi, quan sát cách nó “tương tác” với suy nghĩ của mình, và quan sát cả cách bản thân mình “đáp lại” với sự đình công thể chất ấy.

Rồi, mình nhận ra khá nhiều điều trong những ngày đó.

Hoá ra, khó khăn không chỉ ở những cơn đau đầu, mà còn ở cách mình đối xử với bản thân. Mình tự trách và cảm thấy bản thân vô dụng. Mình bực tức vì uống thuốc mãi mà không đỡ. Mình khó chịu vì thấy mình lười biếng khi không làm việc gì mà chỉ nằm dài. Và tệ hơn là, mỗi lần cố làm một điều gì đó, mình càng thất vọng hơn khi không đạt được kết quả như mong đợi - chỉ vì mình đang không được khoẻ!

Hoá ra, tâm trí mình gần như không ngừng nghĩ về công việc. Không chỉ là ngày hôm nay có task nào cần hoàn thành không, mọi việc có trôi khi không có mình không, liệu mình có bỏ lỡ điều gì cần biết trong thế giới công nghệ thay đổi như chớp này không...

Mà còn là: mọi người có nghĩ mình lười biếng, hay cố tình nghỉ ốm để trốn việc không, mình không có mặt để xử lý công việc khi sếp cần kịp thời thì mình có bị đánh giá hiệu suất kém đi không, liệu những gì mình làm có đóng góp được nhiều cho tổ chức, có được ghi nhận hay không?...

Rất nhiều câu hỏi được phơi bày.

Hoá ra, mình không chỉ làm việc vì yêu thích công việc. Mình còn muốn được công nhận - là người có năng lực, là người có đóng góp, là người nhiệt huyết, hoàn thành tốt và xử lý được gọn ghẽ những phần việc được giao. Khi được khen ngợi, được ủng hộ, mình có thêm động lực. Nhưng khi thiếu những phản hồi ấy, mình lại cảm thấy bản thân nhỏ bé, tự ti...?

Mình bắt đầu hiểu vì sao việc dừng lại khó đến thế. Khi không thể làm việc, mình mất đi một cách quen thuộc để cảm thấy bản thân có giá trị. Và thay vì cho mình thời gian hồi phục khi sức khoẻ không cho phép, mình lại xem việc không làm được gì như một điều đáng trách, xấu hổ.

Không biết có bao nhiêu người cũng từng trải qua cảm giác này nhỉ?

Chúng ta rất vui khi hoàn thành một ngày làm việc hiệu quả, nhưng lại thấy sốt ruột khi nghỉ ngơi.

Chúng ta muốn có thời gian cho bản thân, nhưng trước mỗi kỳ nghỉ vẫn phải lo liệu công việc được sắp xếp ổn thoả, mọi thứ đảm bảo vận hành tốt và hạn chế rủi ro khi không có mình.

Tất nhiên, có những lúc thực sự bận rộn, và không phải trách nhiệm nào cũng dễ dàng san sẻ. Nhưng bên cạnh câu chuyện về khối lượng công việc, chúng ta cũng có thể cảm nhận sâu hơn:

“Liệu có phải lúc nào cũng có việc gấp thực sự cần giải quyết? Hay chỉ là mình cần cảm giác đang làm được điều gì đó để thấy an tâm hơn về chính mình?”

Mình không nghĩ mong muốn được công nhận là điều gì sai. Ai cũng muốn những nỗ lực của mình được nhìn thấy, những đóng góp của mình có ý nghĩa với người khác. Nhưng nếu sự ghi nhận trở thành nguồn động lực gần như duy nhất, điều gì sẽ xảy ra khi mình không thể làm việc, không tạo ra kết quả, hoặc không nhận được phản hồi như mong đợi?

Mình chưa có câu trả lời trọn vẹn. Nhưng từ đó, mình bắt đầu chú ý hơn đến những gì diễn ra bên trong mỗi khi nhận một công việc, bắt đầu một dự án hay cố gắng hoàn thành thêm một việc nữa. Mình tập dừng lại và tự hỏi:

• Việc này thực sự có ý nghĩa gì với mình?
• Mình cảm thấy thế nào trong quá trình làm việc này?
• Mình có đang mong chờ sự ghi nhận từ người khác để cảm thấy những gì mình làm là đủ tốt không?

Những câu hỏi ấy không khiến mình thôi mong muốn được công nhận. Mình vẫn vui khi được ghi nhận, vẫn thích làm tốt công việc và hào hứng khi hoàn thành một dự án có ý nghĩa. Nhưng chúng giúp mình hiểu rõ hơn điều gì đang thúc đẩy mình, để có thể lựa chọn thay vì cứ tiếp tục theo một quán tính đã quá quen thuộc.

Mình nghĩ trưởng thành không nhất thiết là làm được nhiều hơn, hay trở nên độc lập đến mức không còn cần sự công nhận từ bất kỳ ai. Mà còn là quá trình học cách đón nhận sự ghi nhận từ bên ngoài mà không phải dựa hoàn toàn vào nó để cảm thấy mình có giá trị.

Nếu gặp lại cô gái trong bức ảnh ba năm trước, mình sẽ không bảo em ấy làm ít đi hay bớt tham vọng. Mình chỉ muốn nhắc em ấy rằng em không cần phải hoàn thành hết mọi việc mới được nghỉ. Và em vẫn đáng giá, kể cả trong những ngày em chẳng làm được gì.

Khi những biến cố, những bài học dường như liên tục lặp lại (trong công việc, các mối quan hệ, hay trong những lựa chọn của cuộc đời); khi chúng ta phải đối mặt với sự đau khổ tột cùng về niềm tin bị phản bội, về giá trị bị phá vỡ, về sự an toàn bị đe doạ... là lúc chúng ta cần tìm đến một điều gì đó LỚN LAO hơn bản thân. Một thế lực tâm linh nào đó có thể soi đường, bảo vệ, ban phước, hoặc giúp chúng ta tránh khỏi những đau khổ đang phải trải qua.

Nhưng mọi chuyện không hẳn vậy.

Năm 2018, khi phải đối mặt với cú sốc hôn nhân đầu tiên của cuộc đời, ở giữa chênh vênh của: thay đổi công việc, thay đổi nơi ở, thay đổi cấu trúc gia đình và mối quan hệ, mình đã được dẫn dắt đến với một “điểm tựa tâm linh” - một Hội Thánh.

Một người vốn chưa bao giờ quan tâm đến đạo Chúa lại có thể chăm chỉ đi học Kinh Thánh 3 buổi một tuần trong suốt một thời gian dài, thậm chí còn suýt nữa thì trở thành tín đồ chính thức của một Hội Thánh hoạt động dưới hình thức lớp học tâm lý. Nghe khó tin nhỉ?

Nhưng cũng rất dễ hiểu: Họ, khi ấy, mang đến cho mình thứ mà mình vô cùng cần - một điểm tựa, một hệ thống niềm tin vững chắc và cảm giác rằng giữa những hỗn loạn của cuộc đời, vẫn có một nơi (và duy nhất chỉ một nơi) biết điều gì là đúng, điều gì là sai, và mình cần làm gì để được bảo vệ và che chở.

Khi đang đau khổ, nhiều khi chúng ta không chỉ tìm kiếm sự bình an, mà còn điên cuồng lao đi tìm lời giải thích cho những điều đã xảy ra ấy - tại sao? Chúng ta cũng bám víu vào sự đảm bảo rằng mình sẽ không phải chịu thêm những tổn thương tương tự.

Mình đã rời khỏi Hội Thánh khi dịch Covid ập đến và phải giãn cách toàn Hà Nội. Bây giờ nghĩ lại, thì thật may mắn. Nhưng lúc đó, mình đã sợ vô cùng. Rời khỏi một nơi không có nghĩa là ngay lập tức thoát khỏi những gì mình đã tin.

Mình từng sợ bị trừng phạt vì không chăm chỉ học tập để được làm tín đồ chính thức ngay khi Covid tới. Mình không dám kể cho ai về Hội này, chỉ vì được bảo rằng ngoài kia là Satan, là quỷ dữ. Mình không dám đi chùa cũng chỉ vì được dạy rằng không được thờ hình tượng, rằng sẽ bị trừng phạt, phải xuống địa ngục và nhận một kết cục không tốt đẹp.

Suốt một thời gian, mình đấu tranh tư tưởng rất nhiều. Một phần không dám liên lạc với Hội (vì người trong đó bảo phải chờ đợi thông tin), phần cũng sợ bản thân làm gì sai, cuộc sống sẽ không thuận lợi.

Cuối cùng, những lo lắng về Covid cũng kéo mình ra khỏi những trăn trở về Hội Thánh đó, và mình không còn nhận được thông tin gì từ những người trong Hội. Mình vẫn tiếp tục cuộc sống một cách bình thường, và có phần còn tốt hơn kể từ khi rời khỏi Hội. Điều đó làm nỗi sợ trong mình vơi bớt đi, nhưng mình vẫn không dám đi chùa trong vài năm sau đó.

Cho đến khoảng năm 2023, mình bắt đầu trở lại với đạo Phật, vì mục đích cá nhân! Mình lại bắt đầu lao vào những hội nhóm tu tập trên Facebook chỉ để tìm kiếm một cộng đồng có chung chí hướng, nâng đỡ nhau để cùng sống bình yên hơn.

Trong suốt 6 tháng, mình tụng kinh, niệm Phật như chạy KPI, phóng sinh như một cái máy - chỉ với một mục tiêu duy nhất, là đạt được điều bản thân mong muốn.

Mình đã “deal” với “Đức Phật”,

cũng đã “deal” với cuộc đời mình như thế.

Mình đã cố gắng, làm những điều mình tin là tốt, thực hành tâm linh ngày vài tiếng đồng hồ và mong cuộc đời sẽ đáp lại bằng một kết quả tương xứng.

Nhưng mọi thứ sụp đổ.

Người tính, không bao giờ bằng trời tính.

Mình đã gần như phát điên với bản thân, mình còn “trách móc” cả “Đức Phật”, rằng tại sao lại đối xử với mình như thế? Rõ ràng là mình đã làm như tất cả những gì mọi người hướng dẫn: tụng bao nhiêu quyển kinh, niệm bao nhiêu biến chú, gọi bao nhiêu tên danh hiệu Phật, phóng sinh những con ốc, con cá...

Trong lòng thì đầy hậm hực, nhưng bên ngoài vẫn phải tỏ ra là mình ổn. Mình không muốn ở trong mớ bòng bong ấy thêm một giây phút nào nữa.

Chính trong những ngày quằn quại ấy, điều duy nhất mình muốn là sự yên bình. Mình muốn lòng mình bớt xáo trộn. Mình đã chủ động tìm một khoá học thiền. Và đó là quyết định đúng đắn nhất cuộc đời mình, trong suốt 33 năm kể từ khi sinh ra.

Lần đầu tiên, mình không tìm một thứ gì đó để thay đổi cuộc đời, mà bắt đầu học cách nhìn lại chính mình.

Tất nhiên, hành trình ấy không dễ dàng. Nó đau đớn lắm, vì nó phá bỏ hoàn toàn mọi hệ tư tưởng và những định kiến trước đây của mình về cuộc đời, về sự sống, về các mối quan hệ... nói chung là tất cả mọi thứ, từng chân tơ kẽ tóc. Nó phá vỡ luôn cả hệ giá trị mình đã đặt sẵn ra cho bản thân và những người xung quanh.

Một cuộc cách mạng ở bên trong biến mình thành một phiên bản hoàn toàn khác.

Và trong nhiều lúc thực tập, mình đã tự cười vào mặt mình mà nói rằng: Sự mong cầu đang được “nâng cấp” lên một tầm cao mới, tinh vi hơn rồi đấy!

Mình có thể nói rằng mình đang học cách buông bỏ, nhưng sâu bên trong vẫn mong người khác thay đổi, mong một mối quan hệ được cứu vãn, mong những nỗ lực của mình cuối cùng sẽ đưa mọi thứ trở về đúng như điều mình mong muốn.

Mình có thể thực hành thiền để trở nên tỉnh thức hơn, nhưng rồi lại âm thầm kỳ vọng rằng mình sẽ trở thành một người bình an, không còn đau khổ, không còn bất an, không còn bị những biến cố của cuộc đời làm tổn thương.

Ngay cả mong muốn được giác ngộ, được giải thoát, được trở thành một phiên bản tốt đẹp hơn của chính mình cũng có thể trở thành một dạng chấp trước, nếu mình tiếp tục dùng nó để theo đuổi một hình ảnh lý tưởng và không ngừng bất mãn với con người hiện tại.

Hoá ra, mình có thể thay đổi đối tượng của sự mong cầu, thay đổi phương thức theo đuổi, thậm chí thay đổi cả ngôn ngữ mình sử dụng, nhưng sâu bên trong vẫn đang cố gắng tìm cách khiến cuộc đời diễn ra theo ý mình.

Mình không cho rằng những mong muốn tốt đẹp hay việc thực hành tâm linh là sai. Điều mình cần học là nhận diện tâm mình đang vận hành như thế nào: mình đang thực sự hiểu và chuyển hoá khổ đau, hay chỉ đang tìm một cách tinh tế hơn để đạt được điều mình muốn, né tránh điều mình không muốn?

Cũng từ hành trình này, mình bắt đầu nhìn đạo Phật theo một cách khác, tỉnh thức và trí tuệ hơn.

Mình không nhìn Đức Phật như một đấng có quyền năng ban phước hay giáng hoạ, cũng không nghĩ rằng chỉ cần thờ phụng Ngài, thành tâm cầu xin hay thực hiện đủ những nghi thức nào đó thì cuộc đời sẽ đáp lại bằng một kết quả như ý.

Với mình, Đức Phật là bậc đã giác ngộ về chân lý và nhận ra bản thể chân thật của chính mình, vượt khỏi những giới hạn mà con người thường dùng để định nghĩa bản thân qua cái thân vật chất, cái tôi hay một kiếp sống hiện tại.

Mình tin rằng Ngài đã nhận ra một thực thể tâm linh bao la, vượt khỏi những giới hạn của thế giới vật chất mà chúng ta thường bám chấp, không còn bị trói buộc bởi tham, sân và si. Ngài đã giác ngộ, chỉ ra con đường, còn mỗi chúng ta cần tự mình thực hành để nhìn sâu, chuyển hoá và nhận ra điều chân thật bên trong.

Mình không tin rằng Ngài là một đấng có quyền năng tuỳ ý ban phước hay giáng hoạ. Mọi thứ vận hành theo nhân duyên và nghiệp lực.

Mình không cần cầu xin Ngài sống thay cuộc đời mình. Điều mình cần là hiểu con đường Ngài đã đi, rồi từng bước thực hành trong chính cuộc sống của mình.

Đây là một trong những chuyển biến quan trọng nhất đối với mình: từ việc tìm kiếm một nơi có thể cứu mình khỏi những điều không mong muốn, đến việc học cách hiểu bản thân và chuyển hoá những gì đang khiến mình đau khổ.

Hành trình quay về bên trong chính là như vậy.

Không phải để tìm ra một phiên bản hoàn hảo hơn của mình. Không phải để loại bỏ mọi cảm xúc tiêu cực, trở thành một người lúc nào cũng bình an, hay chứng minh rằng mình đã đủ tỉnh thức để không còn bị cuộc đời làm tổn thương.

Mà là để hiểu mình hơn.

Để nhận ra đâu là những giá trị chân thật của bản thân, đâu là những định nghĩa mình đã vô thức tiếp nhận từ gia đình, xã hội và những người xung quanh. Để hiểu rằng mình có thể nỗ lực mà không cần dùng thành tựu để chứng minh giá trị của mình; có thể yêu thương mà không cần sở hữu; có thể hết lòng với một mối quan hệ mà không thể quyết định thay người khác cách họ sẽ yêu thương hay lựa chọn mình.

Mình vẫn có những mong muốn. Vẫn có những mục tiêu muốn thực hiện, những mối quan hệ muốn vun đắp, những điều muốn đạt được trong cuộc đời. Nhưng mình đang học cách phân biệt giữa việc sống có định hướng và việc cố chấp đòi hỏi cuộc đời phải diễn ra đúng như kế hoạch.

Điều ấy không có nghĩa là buông xuôi hay mặc kệ mọi chuyện. Ngược lại, mình vẫn cần hành động, vẫn cần chịu trách nhiệm với những lựa chọn của mình, vẫn cần học hỏi và sửa đổi những điều chưa phù hợp. Chỉ là mình không còn muốn biến mọi nỗ lực thành một cuộc trao đổi với cuộc đời nữa.

Mình muốn làm điều mình cho là đúng bởi mình hiểu giá trị của nó, chứ không chỉ vì hy vọng nó sẽ mang lại cho mình một kết quả cụ thể. Mình muốn học cách sống tử tế, có trách nhiệm và tỉnh thức hơn, ngay cả khi cuộc đời không trả lại cho mình những gì mình mong đợi.

Và mình muốn học cách nhận ra giá trị của bản thân mà không phải liên tục tìm kiếm sự xác nhận từ thế giới bên ngoài.

Đó chính là điều mình từng bỏ lỡ trong suốt một thời gian dài: mải miết tìm kiếm sự an toàn, nhưng chưa thực sự hiểu điều gì khiến mình bất an; mải miết tìm kiếm sự bảo vệ, nhưng chưa hiểu những nỗi sợ đang chi phối mình; mải miết mong cầu một cuộc đời như ý, nhưng chưa hiểu những chấp trước khiến mình khổ sở mỗi khi mọi chuyện đi chệch khỏi mong muốn.

Mình kể lại câu chuyện này không phải để phán xét đức tin của bất kỳ ai. Bản thân mình cũng từng rất cần một điểm tựa. Mình hiểu cảm giác muốn có một lời giải thích, muốn tin rằng có một nơi nào đó đủ vững chắc để mình có thể dựa vào giữa những ngày tháng chông chênh.

Nhưng qua những trải nghiệm của chính mình, mình bắt đầu nhận ra một điều: quan trọng không chỉ là chúng ta đang tin vào điều gì, mà còn là niềm tin ấy đang đưa chúng ta đến đâu. Nó giúp mình hiểu biết hơn, tự do hơn, có khả năng nhìn nhận và lựa chọn bằng sự tỉnh thức của chính mình? Hay nó khiến mình ngày càng sợ hãi, phụ thuộc và không còn dám đặt câu hỏi?

Với mình, một con đường tâm linh có ý nghĩa là con đường giúp mình nhìn sâu hơn vào bản thân, nhận diện những gì đang khiến mình khổ đau, từng bước chuyển hoá tham, sân, si và sống với nhiều trí tuệ, lòng từ bi hơn.

Không phải tìm một ai đó để quyết định thay mình điều gì là đúng đắn. Không phải cầu xin để được bảo đảm rằng cuộc đời sẽ luôn thuận lợi. Càng không phải cố gắng thực hành để đổi lấy một kết quả mà mình mong muốn.

Mà là học cách trở về với chính mình, nhận ra những gì đang vận hành trong tâm, và tự mình bước đi trên con đường thực tập.

Mình vẫn đang học. Vẫn còn những lúc bất an, mong cầu, vẫn có những điều chưa thể buông xuống, vẫn có những ngày bị cuốn theo những phản ứng cũ của chính mình.

Nhưng giờ đây, ít nhất, mình đã có cơ hội nhận ra những điều ấy, thay vì hoàn toàn bị chúng dẫn dắt.

Mình không biết hành trình phía trước sẽ đưa mình đến đâu. Mình chỉ biết rằng, thay vì tiếp tục tìm kiếm một điều gì đó bên ngoài để bảo đảm rằng mình sẽ không còn đau khổ, mình muốn dành thời gian để hiểu mình hơn, thực tập nhiều hơn và sống chân thật hơn.

Có lẽ, điều mình tìm kiếm bấy lâu không phải là một thế lực có thể thay đổi cuộc đời theo ý mình, mà là sự tỉnh thức để nhận ra bản thể chân thật, hiểu những gì đang khiến mình khổ đau và học cách sống tự do hơn giữa một cuộc đời vốn luôn đổi thay.

Và mình vẫn đang trên hành trình ấy.

Nếu không muốn con dùng tiền bạc để định giá một con người, tại sao chúng ta vẫn thường xuyên bàn về việc ai kiếm được nhiều tiền hơn, ai giàu có hơn, ai có nhà đẹp, xe sang, công việc tốt hay địa vị cao hơn?

Tại sao sự giàu có của một người đôi khi lại được mang ra làm thước đo cho sự thành công, cho phẩm chất, thậm chí cho cả cái gọi là “phước đức” của họ?

Tại sao khi nhìn vào cuộc sống của người khác, chúng ta dễ dàng kết luận rằng người có nhiều tiền hơn hẳn đã sống tốt hơn, có phước hơn, hoặc xứng đáng hơn?

Và nếu một đứa trẻ lớn lên trong môi trường mà tiền bạc, thành tựu và vị thế xã hội liên tục được đem ra so sánh, chúng ta nghĩ đứa trẻ ấy sẽ học được điều gì?

Có thể chúng ta chưa bao giờ trực tiếp nói với con rằng: Con chỉ có giá trị khi con giàu có.

Nhưng trẻ em không chỉ học từ những điều cha mẹ nói với chúng. Chúng còn học từ cách cha mẹ nhìn nhận thế giới, cách cha mẹ đối xử với người khác, những điều cha mẹ ngưỡng mộ và những điều cha mẹ xem thường.

Một đứa trẻ có thể lớn lên cùng niềm tin rằng mình phải kiếm thật nhiều tiền mới có thể ngẩng cao đầu. Rằng mình phải có một vị trí đủ tốt trong xã hội mới xứng đáng được tôn trọng. Rằng nếu không thành công theo những chuẩn mực được số đông công nhận, mình sẽ trở thành một người kém cỏi.

Và tổn thương bắt đầu từ đó.

Không phải là một tổn thương có thể nhìn thấy ngay lập tức. Mà nó hiện diện trong sự bất an khi kiếm ít tiền hơn bạn bè, trong cảm giác xấu hổ khi chưa có được những gì người khác đã có, trong nỗi sợ bị đánh giá mỗi khi đưa ra một lựa chọn khác số đông.

Có những người trưởng thành rất giỏi giang, có thu nhập tốt, có vị trí xã hội đáng ngưỡng mộ, nhưng sâu bên trong vẫn không cảm thấy mình đủ tốt.

Bởi vì họ chưa bao giờ thực sự học được cách cảm thấy mình có giá trị khi không có bất kỳ thành tựu nào để chứng minh điều đó.

Họ luôn phải cố gắng trở thành một ai đó, thay vì được phép đơn giản là chính mình.

Một điều khác khiến mình suy nghĩ là cách chúng ta dạy con về sự cho đi.

Chúng ta thường nói với con rằng phải biết giúp đỡ người khác, phải biết chia sẻ, phải sống tử tế. Những điều ấy vốn không sai.

Nhưng đôi khi, đằng sau những lời dạy ấy lại là một nỗi sợ: con phải biết cho đi để người khác không coi thường mình, phải biết đối xử tốt với mọi người để được yêu quý, phải hy sinh một chút lợi ích của bản thân để không bị đánh giá là ích kỷ.

Hoặc chúng ta dạy con rằng hãy cho đi vì rồi một ngày, con sẽ nhận lại. Hãy sống tốt vì sẽ có phước. Hãy làm điều này, điều kia vì cuộc đời sẽ tưởng thưởng cho con.

Khi ấy, lòng tốt có nguy cơ trở thành một cuộc trao đổi.

Con cho đi không hẳn vì con thực sự muốn, mà vì con sợ bị từ chối. Con giúp đỡ không hẳn vì con có đủ sự tự nguyện, mà vì con cần được công nhận là một người tốt. Con hy sinh không hẳn vì điều đó xuất phát từ tình thương, mà vì con sợ rằng nếu đặt nhu cầu của mình lên trước, con sẽ trở thành một người đáng trách.

Rồi khi lớn lên, những đứa trẻ ấy có thể trở thành những người luôn cố làm hài lòng người khác, khó nói lời từ chối, cảm thấy tội lỗi khi lựa chọn bản thân và kiệt sức vì cứ cố gắng đáp ứng những kỳ vọng xung quanh.

Chúng biết cách cho đi, nhưng không biết cách giữ lại điều gì cho mình.

Chúng biết cách yêu thương người khác, nhưng không biết rằng bản thân cũng là một người xứng đáng được yêu thương.

Và đôi khi, chúng nhầm lẫn việc được cần đến với việc được yêu thương; nhầm lẫn sự hy sinh với lòng tốt; nhầm lẫn việc không bao giờ từ chối với việc trở thành một người tử tế.

Mình không nghĩ cho đi là sai. Càng không nghĩ rằng chúng ta nên sống chỉ vì bản thân mình. Nhưng mình tin rằng: không phải cách cho đi nào cũng có cùng một ý nghĩa.

Có sự cho đi xuất phát từ tình thương, nhưng cũng có sự cho đi xuất phát từ nỗi sợ.

Có người giúp đỡ vì họ thực sự muốn san sẻ những gì mình có. Nhưng cũng có người giúp đỡ vì sợ bị ghét, sợ bị đánh giá, sợ mất đi vị trí của mình trong lòng người khác.

Nhìn từ bên ngoài, hành động có thể giống nhau. Nhưng trải nghiệm bên trong hoàn toàn khác biệt.

Một người biết giá trị của bản thân có thể cho đi mà không cần dùng sự hy sinh để chứng minh mình xứng đáng. Họ có thể yêu thương người khác nhưng vẫn có ranh giới. Họ có thể giúp đỡ khi mình có khả năng, và thành thật nói không khi mình không thể.

Họ không cần trở nên nghèo đi, kiệt sức hay đánh mất chính mình để chứng minh rằng mình là một người tốt.

Bởi vì lòng tốt thực sự không đòi hỏi chúng ta phải phản bội bản thân.

Và sự tử tế không nhất thiết phải đi kèm với một món nợ mà người nhận buộc phải trả lại.

Vậy tại sao chúng ta không bắt đầu bằng việc dạy con yêu thương chính mình?

Dạy con nhận biết giá trị của bản thân không phụ thuộc hoàn toàn vào số tiền con kiếm được, bằng cấp con có, chức danh con giữ hay sự ngưỡng mộ mà xã hội dành cho con.

Dạy con rằng tiền bạc là một công cụ quan trọng để tạo ra sự an toàn, tự do và những lựa chọn trong cuộc sống, nhưng không phải là thước đo toàn diện cho phẩm chất hay giá trị của một con người.

Dạy con rằng địa vị xã hội có thể phản ánh một phần thành tựu, nhưng không đủ để nói lên một người tử tế đến đâu, hạnh phúc thế nào hay đã sống một cuộc đời có ý nghĩa ra sao.

Dạy con biết tôn trọng người khác, nhưng cũng biết tôn trọng chính mình.

Dạy con biết cho đi, nhưng không vì sợ bị khinh thường.

Dạy con biết yêu thương, nhưng không phải bằng cách liên tục đặt mình xuống cuối cùng.

Dạy con rằng đôi khi, lựa chọn tốt nhất không phải là cố gắng đáp ứng tất cả mọi người, mà là thành thật với giới hạn, nhu cầu và những giá trị mà mình tin tưởng.

Bởi khi một đứa trẻ thực sự cảm nhận được giá trị của mình, con không cần phải dùng tiền bạc để chứng minh mình hơn người. Con cũng không cần hạ thấp người khác để cảm thấy bản thân đủ tốt.

Khi con biết yêu thương bản thân một cách lành mạnh, con có nhiều cơ hội hơn để yêu thương người khác mà không biến tình yêu thành sự kiểm soát, sự hy sinh hay một cuộc trao đổi ngầm.

Khi con không còn phải dành cả cuộc đời để tìm kiếm sự công nhận, con có thể bắt đầu nhìn thấy những người xung quanh như những con người bình đẳng với mình, không phải những đối thủ cần vượt qua, những người cần gây ấn tượng, hay những người mà mình phải cố gắng làm hài lòng.

Và khi ấy, sự tử tế có thể đến một cách tự nhiên hơn. Không phải vì con sợ xã hội coi thường, cũng không phải vì con mong cuộc đời sẽ trả công cho mình, mà bởi con thực sự muốn góp phần làm cho thế giới này tốt đẹp hơn.

Mình tin, một trong những điều quan trọng nhất mà cha mẹ có thể trao cho con không phải là một bộ tiêu chuẩn để con được xã hội công nhận. Mà là một nền tảng đủ vững vàng để con không đánh mất chính mình khi bước vào thế giới ấy.

Để khi gặp một người giàu có hơn, con không cảm thấy mình thấp kém.

Khi gặp một người có địa vị cao hơn, con vẫn có thể tôn trọng họ mà không tự hạ thấp mình.

Khi có khả năng giúp đỡ người khác, con sẵn lòng cho đi.

Và khi cần bảo vệ bản thân, con không cảm thấy mình là một người ích kỷ.

Có lẽ chúng ta không cần dạy con phải trở thành người được tất cả mọi người yêu quý. Chúng ta cần giúp con trở thành một người biết yêu thương, nhưng cũng biết mình là ai; biết quan tâm đến cộng đồng, nhưng không đánh đổi sự bình an và phẩm giá của mình để mua lấy sự chấp nhận.

Vì cuối cùng, mục đích của việc nuôi dạy một đứa trẻ không nên là tạo ra một người luôn biết cách đáp ứng những kỳ vọng của xã hội. Mà là nuôi dưỡng một con người có đủ tình thương, sự tự trọng và tự do nội tâm để lựa chọn cách mình muốn sống.

Và nếu có một điều mình mong những đứa trẻ được học từ gia đình, đó là: Con không cần trở nên giàu có để xứng đáng được tôn trọng. Con không cần hy sinh bản thân để xứng đáng được yêu thương. Và con không cần làm vừa lòng tất cả mọi người để trở thành một người tử tế.

Hãy học cách yêu thương chính mình. Không phải để con chỉ biết sống cho riêng mình, mà để một ngày, khi con trao đi tình thương, đó thực sự là điều con muốn trao, chứ không phải cái giá con phải trả để được công nhận là một người có giá trị.